CNC Torna Tezgahında Hangi İşlemler Yapılır?

Canlı takım, C ekseni, Y ekseni ve karşı iş mili gibi özelliklere sahip gelişmiş CNC tornalama merkezlerinde ise frezeleme, merkez dışı delme ve parçanın arka yüzünün işlenmesi gibi ek operasyonlar da aynı makinede yapılabilir.

Hangi işlemlerin gerçekleştirilebileceği; CNC torna tezgahının yapısına, eksenlerine, takım sistemine ve iş mili konfigürasyonuna bağlıdır. Bu nedenle günümüzde CNC torna, yalnızca silindirik bir parçanın çapını küçülten bir makine olmaktan çıkmış; uygun teknolojiyle bir parçanın çok sayıda operasyonunu tek bağlamada tamamlayabilen gelişmiş bir üretim sistemine dönüşmüştür.

CNC Torna İşlemi Nedir?

CNC tornalama, temel olarak dönen bir iş parçasından kesici takım yardımıyla kontrollü biçimde talaş kaldırılması işlemidir.

İş parçası aynaya veya uygun bir bağlama sistemine sabitlenir. CNC programı doğrultusunda iş mili parçayı belirlenen devirde döndürürken kesici takım X ve Z eksenlerinde hareket ederek istenen geometriyi oluşturur.

Temel tornalama operasyonlarının yanında modern CNC tezgahlarında ilave eksen ve takım teknolojileri kullanılarak çok daha kapsamlı işlemler gerçekleştirilebilir.

CNC torna tezgahlarının temel çalışma prensibini öğrenmek için “CNC Torna Tezgahı Nedir? Nasıl Çalışır?” içeriğimizi inceleyebilirsiniz.

Dış Çap Tornalama

Dış çap tornalama, iş parçasının dış yüzeyinden talaş kaldırılarak istenen çap ve geometrinin oluşturulması işlemidir.

CNC tornanın en temel operasyonlarından biridir.

Kesici takım parça boyunca hareket ederek başlangıçtaki çapı küçültür ve teknik resimde belirtilen ölçüye getirir.

Dış çap tornalama ile:

• Silindirik yüzeyler
• Farklı çap kademeleri
• Omuzlar
• Konik yüzeyler
• Çeşitli dış profiller

oluşturulabilir.

Özellikle mil, pim, şaft ve burç gibi dönel parçaların üretiminde dış çap tornalama yaygın olarak kullanılır.

Alın Tornalama

Alın tornalama, iş parçasının uç yüzeyinin işlenerek düz ve istenen uzunlukta bir referans yüzey oluşturulması işlemidir.

Kesici takım parçanın dış çapından merkezine veya merkezden dış çapa doğru hareket ederek uç yüzeyden talaş kaldırır.

Alın tornalama genellikle parçanın toplam boyunun ayarlanması ve sonraki operasyonlar için düzgün bir referans yüzey oluşturulması amacıyla uygulanır.

Birçok CNC torna prosesinde ilk operasyonlardan biri alın tornalamadır.

3. İç Çap Tornalama

İç çap tornalama, mevcut bir deliğin iç yüzeyinden talaş kaldırılarak deliğin çapının, geometrisinin ve yüzey özelliklerinin istenen değerlere getirilmesidir.

Bu işlem İngilizcede sıklıkla boring olarak adlandırılır.

İç çap tornalama ile:

• Delik çapı büyütülebilir
• İç yüzey hassas biçimde işlenebilir
• İç kademeler oluşturulabilir
• İç profiller işlenebilir
• Belirli tolerans ve yüzey kalitesi hedeflenebilir

İç çap tornalama, özellikle burç, gövde ve iç geometrisi hassas parçaların üretiminde önemli bir operasyondur.

4. Kanal Açma

Kanal açma, iş parçasının dış veya iç yüzeyinde belirli genişlik ve derinlikte bir kanal oluşturulması işlemidir.

Bu işlem özel kanal takımları kullanılarak gerçekleştirilebilir.

Kanallar parçanın fonksiyonuna bağlı olarak:

• Segman yuvası
• Conta yuvası
• Yağ kanalı
• Tahliye kanalı
• Montaj veya bağlantı detayı

gibi farklı amaçlarla kullanılabilir.

Kanalın genişliği, derinliği ve geometrisi kullanılacak kesici takımın ve işleme stratejisinin belirlenmesinde önemlidir.

5. Kesme İşlemi

Kesme (parting-off), işlenmiş parçanın çubuk veya başlangıç malzemesinden ayrılması işlemidir.

Özellikle çubuktan seri üretimde önemli bir CNC torna operasyonudur.

Parçanın diğer işlemleri tamamlandıktan sonra kesme takımı merkez yönünde ilerleyerek bitmiş parçayı ana malzemeden ayırır.

Çubuk sürücü, parça yakalayıcı ve otomatik üretim sistemleriyle birlikte kullanıldığında kesme operasyonu kesintisiz seri üretim prosesinin bir parçası haline gelebilir.

6. Vida Açma

CNC tornada vida açma, parçanın dış veya iç yüzeyinde belirlenen hatve ve profile sahip vida dişlerinin oluşturulması işlemidir.

CNC kontrol ünitesi, iş milinin dönüşü ile takım ilerlemesini senkronize ederek diş profilinin hassas şekilde oluşturulmasını sağlar.

Bu yöntemle:

• Dış vida
• İç vida
• Metrik vida
• İnç esaslı vida
• Uygun takım ve programlama ile farklı özel diş profilleri

işlenebilir.

Vida açma operasyonunda diş adımı, çap, profil, malzeme ve kesici takım seçimi proses kalitesini doğrudan etkiler.

7. Delik Delme

CNC torna tezgahlarında parçanın dönme ekseni boyunca delik delme işlemi gerçekleştirilebilir.

Standart bir uygulamada matkap taret üzerinde konumlandırılır ve dönen iş parçasının merkezine doğru ilerletilir.

Bu operasyon çoğu zaman sonraki iç çap tornalama, raybalama veya kılavuz çekme işlemleri için başlangıç deliğinin oluşturulmasını sağlar.

Canlı takım ve ilave eksenlere sahip CNC tornalarda ise yalnızca merkezde değil, parçanın farklı noktalarında da delik operasyonları gerçekleştirilebilir.

8. Raybalama

Raybalama, önceden açılmış bir deliğin ölçü hassasiyetini ve yüzey kalitesini iyileştirmek amacıyla gerçekleştirilen son işleme operasyonlarından biridir.

Rayba, deliğin tamamını sıfırdan oluşturmak yerine mevcut deliğin iç yüzeyinden sınırlı miktarda talaş kaldırır.

Bu nedenle hassas delik ölçülerinin gerekli olduğu uygulamalarda delme operasyonunun ardından raybalama tercih edilebilir.

Ancak hedeflenen tolerans ve yüzey kalitesine göre iç çap tornalama veya farklı hassas işleme yöntemleri de kullanılabilir.

9. Kılavuz Çekme

Kılavuz çekme, önceden açılmış bir deliğin iç yüzeyinde vida dişi oluşturma işlemidir.

CNC torna tezgahının özelliklerine göre kılavuz çekme farklı yöntemlerle gerçekleştirilebilir.

Özellikle canlı takımlı sistemlerde ve gelişmiş kontrol teknolojilerinde kılavuzun dönüşü ile ilerleme hareketi kontrollü biçimde senkronize edilebilir.

Bağlantı elemanlarının kullanılacağı parçaların üretiminde yaygın bir operasyondur.

10. Konik Tornalama

Konik tornalama, parçanın çapının belirli bir uzunluk boyunca kontrollü olarak değiştiği konik yüzeylerin oluşturulmasıdır.

CNC tezgahında X ve Z eksenlerinin eş zamanlı hareketi sayesinde farklı açılarda konik geometriler hassas biçimde işlenebilir.

Konik yüzeyler;

• Mil ve şaftlarda
• Bağlantı yüzeylerinde
• Takım tutucu benzeri geometrilerde
• Mekanik eşleşme gerektiren parçalarda

kullanılabilir.

CNC kontrolü sayesinde konik geometrinin açı ve ölçüleri program üzerinden hassas şekilde yönetilebilir.

11. Profil Tornalama

Her dönel parça yalnızca düz çaplardan oluşmaz.

Profil tornalama, parçanın dış veya iç yüzeyinde radyüs, eğri, geçiş ve farklı geometrilerin oluşturulmasını sağlayan tornalama işlemidir.

X ve Z eksenlerinin koordineli hareketiyle teknik resimde tanımlanan profil işlenebilir.

Bu yöntem, standart silindirik yüzeylerden daha karmaşık dönel geometrilerin üretilebilmesini sağlar.

12. Pah Kırma

Pah kırma, parçanın keskin kenarlarının belirli bir açı ve ölçüde işlenmesidir.

Küçük bir detay gibi görünmesine rağmen parçanın:

• Montajını kolaylaştırmak
• Keskin kenarları ortadan kaldırmak
• Vida başlangıcını iyileştirmek
• Teknik resimde belirtilen kenar geometrisini oluşturmak

açısından önemli olabilir.

CNC programı içerisinde diğer tornalama operasyonlarıyla birlikte gerçekleştirilebilir.

13. Frezeleme

Standart 2 eksenli bir CNC torna esas olarak tornalama operasyonları için tasarlanmıştır. Ancak canlı takım ve uygun eksenlere sahip CNC tornalama merkezlerinde frezeleme işlemleri de gerçekleştirilebilir.

Makinenin konfigürasyonuna bağlı olarak:

• Düz yüzey frezeleme
• Kanal frezeleme
• Kama kanalı işleme
• Çevresel geometriler
• Çeşitli kontur operasyonları

aynı tezgah üzerinde yapılabilir.

C ekseni iş parçasının açısal konumunu kontrol ederken canlı takım kesici takımın dönmesini sağlar. Y ekseninin de bulunması işleme kabiliyetini daha da genişletebilir.

Bu konu hakkında daha detaylı bilgi için “CNC Torna ile CNC Freze Arasındaki Farklar Nelerdir?” içeriğimizi inceleyebilirsiniz.

14. Merkez Dışı Delme ve İşleme

Standart CNC tornada delme işlemi çoğunlukla parçanın merkez ekseninde gerçekleştirilir.

Y ekseni ve canlı takım gibi teknolojilere sahip gelişmiş CNC tornalarda ise parçanın merkezinden farklı konumlarda delikler ve çeşitli geometriler işlenebilir.

Bu kabiliyet özellikle tornalama ve frezeleme özelliklerini aynı parçada birleştiren uygulamalarda önemlidir.

Parçanın başka bir makineye aktarılmadan daha fazla operasyonunun tamamlanmasını sağlayabilir.

15. Parçanın Arka Yüzünün İşlenmesi

Çift iş milli CNC tornalarda parçanın ana iş milindeki operasyonları tamamlandıktan sonra karşı iş mili parçayı otomatik olarak devralabilir.

Böylece parçanın ilk bağlamada erişilemeyen arka yüzü de işlenebilir.

Arka tarafta:

• Alın tornalama
• Dış veya iç çap işleme
• Delme
• Vida açma
• Canlı takım bulunması durumunda çeşitli frezeleme operasyonları

gerçekleştirilebilir.

Bu yapı özellikle parçanın her iki yüzünde yoğun operasyon bulunan seri üretim uygulamalarında manuel yeniden bağlama ihtiyacını önemli ölçüde azaltabilir.

CNC Torna İşlemleri Özet Tablosu

Her CNC Tornada Bütün Bu İşlemler Yapılabilir mi?

Hayır. Bir CNC torna tezgahının gerçekleştirebileceği operasyonlar makinenin teknik konfigürasyonuna bağlıdır.

Örneğin standart 2 eksenli bir CNC torna temel tornalama operasyonlarını verimli şekilde gerçekleştirirken, merkez dışı bir deliğin veya frezelenmiş bir yüzeyin işlenmesi için canlı takım, C ekseni veya Y ekseni gerekebilir.

Parçanın arka yüzünün otomatik olarak tamamlanması için ise karşı iş mili gibi ek teknolojilere ihtiyaç duyulabilir.

Bu nedenle CNC torna çeşitlerini değerlendirirken yalnızca makinenin ölçülerine değil, parçanın gerektirdiği operasyonlara ve bu operasyonları gerçekleştirecek makine kinematiğine bakılmalıdır.

Farklı makine yapılarını detaylı incelemek için “CNC Torna Tezgahı Çeşitleri Nelerdir?” içeriğimizi inceleyebilirsiniz.

Birden Fazla İşlemi Tek CNC Tornada Yapmanın Avantajı Nedir?

Bir parçanın üretimi için tornalama, delme ve frezeleme gibi farklı operasyonlar gerekiyorsa geleneksel üretim planında parça birden fazla makine arasında taşınabilir.

Her makine değişimi ise yeni bir:

• Bağlama
• Referanslama
• Operatör işlemi
• Transfer
• Bekleme süresi

anlamına gelebilir.

Uygun CNC torna teknolojisi kullanıldığında bu operasyonların daha büyük bölümü tek bağlamada tamamlanabilir.

Bunun sonucunda:

• Toplam üretim süresi azaltılabilir
• Bağlama sayısı düşürülebilir
• Operatör müdahalesi azaltılabilir
• Bağlama kaynaklı hata riski düşürülebilir
• Ara stok ve makineler arası transfer azaltılabilir
• Üretim otomasyona daha uygun hale getirilebilir

Ancak her parçanın bütün operasyonlarını tek makinede gerçekleştirmek her zaman en ekonomik çözüm değildir.

Asıl amaç mümkün olan en fazla işlemi tek makineye toplamak değil, parça için en verimli üretim prosesini oluşturmaktır.

CNC Torna Operasyonları Nasıl Belirlenir?

Bir parçanın CNC torna tezgahında hangi operasyonlarla üretileceği teknik resmin analiz edilmesiyle belirlenir.

Proses planlamasında özellikle:

• Parça geometrisi
• Hammadde ölçüsü
• Malzeme
• Toleranslar
• Yüzey kalitesi
• İşlenecek özellikler
• Takım erişimi
• Bağlama yöntemi
• Üretim adedi
• Hedeflenen çevrim süresi

birlikte değerlendirilmelidir.

Örneğin teknik olarak 10 farklı operasyon gerektiren bir parçanın operasyon sırasının değiştirilmesi veya uygun makine kinematiğinin kullanılması toplam çevrim süresinde önemli fark yaratabilir.

Bu nedenle CNC üretiminde hangi işlemlerin yapılacağı kadar, hangi sırayla ve hangi makine konfigürasyonunda yapılacağı da önemlidir.

CNC Tornada Verimliliği Belirleyen Sadece Kesme Hızı Değildir

Bir CNC torna prosesinde yüksek iş mili devri veya yüksek ilerleme değeri tek başına yüksek üretkenlik anlamına gelmez.

Gerçek üretim performansı;

kesme süresi + takım değişimleri + parça bağlama + ölçüm + transfer + bekleme + operatör müdahalesi

gibi sürecin tamamından oluşur.

Özellikle seri üretimde birkaç saniyelik operasyon iyileştirmeleri yüksek adetlerde önemli zaman kazanımları oluşturabilir. Benzer şekilde ikinci bir bağlamanın veya başka bir makineye transferin ortadan kaldırılması da toplam üretim süresini önemli ölçüde etkileyebilir.

Bu nedenle CNC torna yatırımında yalnızca makinenin teknik özellikleri değil, parçanın toplam üretim akışı değerlendirilmelidir.

Doğru CNC Torna Operasyonu Doğru Prosesle Başlar

CNC torna tezgahları basit dış çap tornalamadan, aynı parça üzerinde tornalama ve frezeleme operasyonlarının birlikte gerçekleştirildiği gelişmiş üretim süreçlerine kadar geniş bir uygulama alanına sahiptir.

Ancak makinenin sahip olduğu her teknolojiyi kullanmak veya bütün operasyonları tek makinede toplamak tek başına verimli üretim anlamına gelmez.

Önemli olan parçanın geometrisini, toleranslarını, üretim miktarını ve hedeflenen çevrim süresini analiz ederek en uygun operasyon sırasını ve makine teknolojisini belirlemektir.

GNC Makina, CNC torna yatırımlarında makine seçimini parça ve proses ihtiyaçlarıyla birlikte değerlendirir. Uygulama ve proses çalışmaları, devreye alma ve satış sonrası hizmetlerle üretim sürecinin bütününü destekleyen çözümler oluşturmayı hedefler.

CNC Torna İşlemleri Hakkında Sık Sorulan Sorular

CNC tornada hangi işlemler yapılır?

CNC tornada dış ve iç çap tornalama, alın tornalama, kanal açma, kesme, vida açma, delme, raybalama, kılavuz çekme, konik tornalama ve profil tornalama gibi işlemler yapılabilir. Gelişmiş CNC tornalarda frezeleme ve merkez dışı işleme gibi operasyonlar da gerçekleştirilebilir.

CNC tornada delik delinir mi?

Evet. Standart CNC tornalarda parçanın merkez ekseninde delik delinebilir. Canlı takım ve uygun eksenlere sahip makinelerde merkez dışı veya farklı yönlerde delikler de işlenebilir.

CNC tornada frezeleme yapılır mı?

Canlı takım ve uygun eksen özelliklerine sahip CNC tornalama merkezlerinde frezeleme yapılabilir. C ve Y eksenleri makinenin frezeleme kabiliyetini genişletebilir.

CNC tornada vida açılır mı?

Evet. CNC tornalarda iç ve dış vida profilleri işlenebilir. Ayrıca uygun makine ve takım teknolojisiyle kılavuz çekme işlemi de gerçekleştirilebilir.

CNC tornada kanal açılır mı?

Evet. Parçanın dış veya iç yüzeyinde farklı genişlik ve derinliklerde kanallar oluşturulabilir. Segman ve conta yuvaları bu operasyonlara örnektir.

CNC tornada konik yüzey işlenebilir mi?

Evet. X ve Z eksenlerinin koordineli hareketi sayesinde farklı açılarda konik yüzeyler CNC tornada hassas biçimde işlenebilir.

CNC tornada bir parça tek seferde tamamlanabilir mi?

Parçanın geometrisine ve makinenin özelliklerine bağlı olarak mümkün olabilir. Canlı takım, Y/C eksenleri ve karşı iş mili bulunan gelişmiş CNC tornalama merkezlerinde parçanın çok sayıda operasyonu tek bağlamada veya otomatik parça transferiyle tamamlanabilir.

CNC tornada hangi işlemin önce yapılacağı nasıl belirlenir?

Operasyon sırası; parçanın geometrisi, toleransları, bağlama yöntemi, takım erişimi, yüzey kalitesi ve üretim hedeflerine göre proses planlaması sırasında belirlenir. Amaç yalnızca parçayı üretmek değil, bunu kararlı ve verimli bir süreçle gerçekleştirmektir.